Kilsə haqqında suallara düzgün cavab vermək və müzakirələr aparmaq istəyənlər üçün məsləhətlər

Pravoslav xristian Kils…ô il…ô bańülńĪ suallara nec…ô cavab verm…ôlidir? N…ô dem…ôli v…ô nec…ô cavab verm…ôlidir? M√ľbahis…ôy…ô girm…ôlidirmi v…ô …ôg…ôr girm…ôli olarsa, nec…ô? AŇüańüńĪda ruhani suallara d√ľzg√ľn cavab verm…ôk v…ô polemik m√ľbahis…ôl…ôr…ô daxil olmaq ist…ôy…ônl…ôr √ľ√ß√ľn bir ne√ß…ô m…ôsl…ôh…ôt verilmiŇüdir. –°–ĺ–ī–Ķ—Ä–∂–į–Ĺ–ł–Ķ 1. H…ôr sual cavab t…ôl…ôb etmir 2. BaŇüqalarńĪnńĪn fikrin…ô h√∂rm…ôt edin v…ô dinl…ôm…ôyi bacarńĪn 3. SualńĪn s…ôb…ôbl…ôrini v…ô m…ôqs…ôdini anlamaq 4. Tezisl…ôrin m√ľ…ôyy…ôn edilm…ôsi 5. Konkretlik vacibdir 6. M√∂vzuya sadiq qalńĪn 7. ńįstinadlar v…ô sitatlar g…ôtirin, r…ôqibd…ôn d…ô bunu t…ôl…ôb edin 8. SitatlarńĪ yoxlayńĪn 9. ManipulyasiyalarńĪ v…ô hiyl…ôl…ôri ayńĪrd edin 10. M…ôntiqd…ôn istifad…ô edin 11. Yet…ôrli biliyiniz yoxdursa, m√ľbahis…ôy…ô girm…ôyin v…ô ya suallara cavab verm…ôy…ô √ßalńĪŇümayńĪn 1. H…ôr sual cavab t…ôl…ôb etmir Qulańüa q…ôrib…ô g…ôl…ô bil…ôr, amma h…ôqiq…ôt…ôn d…ô h…ôr sual v…ô ya iddia diqq…ôtimizi √ß…ôkmir v…ô cavab t…ôl…ôb etmir. Bir m√ľbahis…ôd…ô birbaŇüa veril…ôn sualńĪ g√∂rm…ôzd…ôn g…ôlm…ôk √ß…ôtin ola bil…ôr. Bel…ô hallarda susmaq r…ôqib t…ôr…ôfind…ôn h√∂rm…ôtsizlik, z…ôiflik v…ô ya arqument √ßatńĪŇümazlńĪńüńĪ kimi q…ôbul edil…ô bil…ôr. ∆Źg…ôr m√ľbahis…ô artńĪq baŇülamńĪŇüdńĪrsa, cavab verm…ôk lazńĪmdńĪr v…ô bunu √∂z haqlńĪ olduńüunuzu …ôsaslandńĪran arqumentl…ôrl…ô etm…ôk g…ôr…ôkdir. H…ôr bir paylaŇüńĪm v…ô ya internetd…ôki h…ôr bir sual m√ľtl…ôq m√ľzakir…ôy…ô qoŇüulmańüńĪ t…ôl…ôb etmir. √áox vaxt internet m√ľbahis…ôl…ôrin…ô qatńĪlmaq q…ôtiyy…ôn lazńĪm deyil. √Ėz t…ôcr√ľb…ômd…ôn bir az danńĪŇüńĪm. 10‚Äď12 il …ôvv…ôl m…ôn √∂lk…ômin …ôn populyar internet forumunun dini b√∂lm…ôsind…ô aktiv iŇütirak√ßńĪ idim. √áox yazńĪrdńĪm, m√ľbahis…ô edirdim, haqlńĪ olduńüumu s√ľbut etm…ôy…ô √ßalńĪŇüńĪrdńĪm. M…ôn…ô el…ô g…ôlirdi ki, pravoslav keŇüiŇüi olaraq m…ôn m…ôsuliyy…ôt daŇüńĪyńĪram ki, ńįncil t…ôlimini insanlara √ßatdńĪrńĪm v…ô forum bunun √ľ√ß√ľn √ßox rahat bir platforma idi. Bu √ßox vaxtńĪmńĪ alńĪrdńĪ, √ß√ľnki h…ôm qeyri-m√ľs…ôlmanlarla, h…ôm dig…ôr xristian m…ôzh…ôbl…ôriyl…ô, h…ôm bid…ôt√ßil…ôrl…ô, h…ôm d…ô ateistl…ôrl…ô m√ľbahis…ô etm…ôliydim. Forum h…ôqiq…ôt…ôn d…ô fikirl…ôrini ifad…ô etm…ôk √ľ√ß√ľn rahat platforma idi. ńįŇütirak√ßńĪlar √ßox idi v…ô tez-tez yeni insanlar g…ôlirdi, onlar da sistemin bir hiss…ôsin…ô √ßevrilirdi. M√ľbahis…ô√ßil…ôr m√ľxt…ôlif idil…ôr: b…ôzil…ôri dini bilikl…ôrin…ô g√ľv…ôn…ôn savadlńĪ insanlardńĪ; b…ôzil…ôri is…ô s…ôthi bilikl…ôr…ô sahib olub √∂zl…ôrini ańüńĪllńĪ g√∂st…ôr…ôn ‚Äúh…ôr Ňüeyi bil…ôn‚ÄĚ idil…ôr; b…ôzil…ôri aqressiv idi v…ô dinl…ôrinin dońüruluńüunu s…ôrt formada s√ľbut etm…ôy…ô √ßalńĪŇüńĪrdńĪlar; b…ôzil…ôri is…ô yalnńĪz m√ľxt…ôlif m…ônb…ôl…ôrd…ôn sitatlar g…ôtir…ôn ‚ÄúŇü√ľar insanlarńĪ‚ÄĚ idi; v…ô …ôlb…ôtt…ô ki, trollar da var idi: provokatorlar v…ô m√ľbahis…ôl…ôri qńĪzńĪŇüdńĪranlar. Zamanla √∂z√ľm√ľ bu m√ľzakir…ôl…ôrd…ôn asńĪlńĪ g√∂rm…ôy…ô baŇüladńĪm. Azca boŇü vaxtńĪm olanda d…ôrhal forumda yazńĪrdńĪm. Bir n√∂qt…ôd…ô baŇüa d√ľŇüd√ľm ki, bu davam ed…ô bilm…ôz. Analiz etdim v…ô g√∂rd√ľm ki, ńįncil mesajńĪnńĪ yaymaq c…ôhdim he√ß bir n…ôtic…ô vermir, h…ôr k…ôs √∂z m√∂vqeyind…ô qalńĪr, √∂z haqlńĪ olduńüunu israrla m√ľdafi…ô edir. Bu, quŇülara topdan at…ôŇü a√ßmaq kimi bir Ňüey idi. ∆Źn pis t…ôr…ôfi is…ô, bu m√ľbahis…ôl…ôr m…ônim ruhumda narazńĪlńĪq, …ôs…ôbilik, q…ôz…ôb v…ô dig…ôr neqativ hissl…ôr yaradńĪrdńĪ. Onda √∂z√ľm…ô dedim: ‚ÄúKifay…ôtdir!‚ÄĚ v…ô forumun h…ômin b√∂lm…ôsin…ô daxil olmańüńĪ dayandńĪrdńĪm. He√ß bir asńĪlńĪlńĪq kimi hiss etm…ôdim, sad…ôc…ô vaxtńĪmńĪ daha faydalńĪ iŇül…ôr…ô ‚Äď m…ôqal…ô yazmańüa, suallara cavab verm…ôy…ô v…ô hobbil…ôrim…ô (fotoqrafiya) s…ôrf etdim. ∆Źn …ôsasńĪ is…ô, artńĪq baŇüqalarńĪnńĪ f…ôrqli d√ľŇü√ľnd√ľy√ľn…ô g√∂r…ô qńĪnamńĪr, …ôs…ôbl…ôŇümir v…ô q…ôz…ôbl…ônmirdim. ńįnternet m√ľbahis…ôl…ôrin…ô qarŇüńĪ bir immunitet formalaŇüdńĪ. ∆Źg…ôr m√ľbahis…ôy…ô qoŇüulsam, …ôvv…ôlc…ô yaxŇüńĪ d√ľŇü√ľn√ľr…ôm: buna d…ôy…ôrmi v…ô n…ôtic…ôsi n…ô olacaq? ∆Źn yaxŇüńĪ m…ôqs…ôd bel…ô olsa, d√ľzg√ľn diqq…ôt g√∂st…ôrilm…ôzs…ô, Ňüeytan onu …ôks istiqam…ôt…ô √ßevir…ô bil…ôr. ńįnternetd…ô bir sual v…ô ya m√ľzakir…ô g√∂rd√ľkd…ô √∂z√ľn√ľz…ô ver…ôc…ôyiniz ilk sual bel…ô olmalńĪdńĪr: ‚ÄúBundan n…ô …ôld…ô ed…ôc…ôy…ôm v…ô faydasńĪ n…ô olacaq?‚ÄĚ ∆Źg…ôr cavab ver…ô bilmirsinizs…ô, m√ľbahis…ôy…ô qoŇüulmayńĪn. H…ôm√ßinin unutmayńĪn ki, h…ôr birimiz vasit…ôsil…ô insanlar pravoslavlńĪńüńĪ qiym…ôtl…ôndirir. M√ľbahis…ôd…ô hissl…ôrinizi idar…ô ed…ô bilmirsinizs…ô, q…ôz…ôb v…ô aqressiyaya qapńĪlńĪrsńĪnńĪzsa, n√ľmun…ôniz m…ônfi olar. Kils…ô haqqńĪnda pis fikir yaratmańüa s…ôb…ôb verm…ôyin. H…ôr s√∂z√ľn√ľz√ľ √∂l√ß√ľn v…ô xatńĪrlayńĪn ki, ńįsa buyurur: ‚Äú∆Źg…ôr bir-biriniz…ô m…ôh…ôbb…ôtiniz olsa, b√ľt√ľn insanlar bil…ôc…ôk ki, siz M…ônim Ňüagirdl…ôrimsiniz‚ÄĚ. (Y…ôhya 13:35) Siz…ô qeyri-uyńüun, m…ônasńĪz v…ô ya q…ôbulolunmaz g√∂r√ľn…ôn suallara cavab verm…ôy…ô bil…ôrsiniz. Bu, x√ľsusil…ô, qarŇüńĪ t…ôr…ôf aqressiv, q…ôr…ôzli v…ô ya provokasiya√ßńĪ olduqda aktuallńĪq k…ôsb edir. Bel…ô insanlarla m√ľbahis…ôd…ô sakitliyi qorumaq √ß…ôtindir. Cavab verm…ôk ist…ôm…ôdiyinizi sad…ô bir c√ľml…ô il…ô bildir…ô bil…ôrsiniz: ‚ÄúBu suala cavab verm…ôk ist…ômir…ôm‚ÄĚ. AńüńĪllńĪ insan bunu baŇüa d√ľŇü…ôc…ôk, m√ľbahis…ôni davam etdirm…ôyin lazńĪm olmadńĪńüńĪnńĪ anlayacaq. Axmaq insanla is…ô √ľmumiyy…ôtl…ô m√ľbahis…ôy…ô girm…ôyin. √Ėz√ľn√ľz…ô d…ô eyni yanaŇümanńĪ t…ôtbiq edin. ∆Źg…ôr cavab verm…ôk ist…ômirsinizs…ô, √∂z√ľn√ľz√ľ m…ôcbur etm…ôyin. Ola bilsin ki, insan artńĪq s…ôhvini anlamaqdadńĪr, amma bunu a√ßńĪq g√∂st…ôrm…ôk ist…ômir. Ona zaman verin ki, eŇüitdikl…ôrini h…ôzm etsin v…ô n…ôtic…ô √ßńĪxarsńĪn. ńįst…ôk v…ô t…ôzyiq yalnńĪz z…ôr…ôr ver…ô bil…ôr, insan m√∂vzuya qarŇüńĪ ‚Äúallergiya‚ÄĚ qazana bil…ôr. H…ôm√ßinin, suallarńĪ d√ľzg√ľn tanńĪmańüńĪ √∂yr…ônin ki, onlara …ôsaslńĪ cavab ver…ôsiniz. √áox vaxt sual …ôslind…ô bir iddiadńĪr v…ô cavab maraqlńĪ deyil. ∆Źsl v…ô daxili sualńĪ, hansńĪ ki insan ifad…ô ed…ô bilm…ôyib v…ô ya ist…ôm…ôyib, tanńĪyńĪb cavab verm…ôk m√ľmk√ľn olar. 2. BaŇüqalarńĪnńĪn fikrin…ô h√∂rm…ôt edin v…ô dinl…ôm…ôyi bacarńĪn ∆Źg…ôr ist…ôyiriks…ô ki, insanlar bizim fikirl…ôrimiz…ô h√∂rm…ôt etsin, …ôvv…ôlc…ô √∂z√ľm√ľzd…ôn baŇülamalńĪ v…ô baŇüqalarńĪnńĪn fikirl…ôrin…ô h√∂rm…ôt etm…ôyi √∂yr…ônm…ôliyik. H√∂rm…ôt razńĪlaŇüma dem…ôk deyil, amma insanńĪn f…ôrqli d√ľŇü√ľnm…ôk haqqńĪnńĪ q…ôbul etm…ôkdir. M…ôs…ôl…ôn, bir inanclńĪ Ňü…ôxs ateistin ‚ÄúAllah yoxdur‚ÄĚ iddiasńĪ il…ô razńĪlaŇüa bilm…ôz. Onun √ľ√ß√ľn Allah m√∂vcud deyil v…ô inanclńĪ Ňü…ôxs ateistin bu fikri s√∂yl…ôm…ôk haqqńĪnńĪ inkar ed…ô bilm…ôz. Amma inanclńĪ Ňü…ôxs bu fikri d√ľr√ľst bir m√ľbahis…ôd…ô t…ônqid ed…ô bil…ôr. M√ľbahis…ô arqumentl…ôr, d…ôlill…ôr v…ô …ôsaslandńĪrmalar √ľz…ôrind…ô qurulduńüu √ľ√ß√ľn, imanlńĪ √∂z etirazńĪnńĪ bu vasit…ôl…ôrl…ô ifad…ô etm…ôlidir. Eynil…ô ateist d…ô m√ľbahis…ôd…ô ‚ÄúAllah yoxdur‚ÄĚ tezisini ir…ôli s√ľr…ôrk…ôn s√∂zl…ôrini arqument v…ô d…ôlill…ôrl…ô d…ôst…ôkl…ôm…ôlidir. Dinl…ôm…ô bacarńĪńüńĪ yalnńĪz m√ľbahis…ôd…ô deyil, h…ôyatda da √ßox √∂n…ômlidir. Lakin m√ľbahis…ôd…ô bu x√ľsusil…ô vacibdir. Birincisi, bu, s√∂hb…ôt etdiyiniz insana h√∂rm…ôtdir. Siz…ô qulaq asńĪlmasńĪnńĪ ist…ôyirsinizs…ô …ôvv…ôlc…ô siz dinl…ôyin. ńįkincisi, qarŇüńĪ t…ôr…ôfin dedikl…ôrin…ô v…ô yazdńĪqlarńĪna diqq…ôt yetirm…ôk onun m√∂vqeyini tam anlamańüa imkan verir v…ô buna …ôsas…ôn eyni d…ôr…ôc…ôd…ô dolńüun cavab verm…ôk m√ľmk√ľnd√ľr. ∆Źg…ôr r…ôqib sizin fikriniz…ô h√∂rm…ôt etmirs…ô v…ô arqumentl…ôri dinl…ôm…ôk ist…ômirs…ô, bu m√ľbahis…ôni dayandńĪrmaq √ľ√ß√ľn …ôsasdńĪr. 3. SualńĪn s…ôb…ôbl…ôrini v…ô m…ôqs…ôdini anlamaq C…ôhd edin baŇüa d√ľŇü…ôsiniz ki, sual niy…ô v…ô n…ô √ľ√ß√ľn verilir. Bu anlayńĪŇü g…ôl…ôc…ôk addńĪmlarńĪnńĪzńĪ v…ô cavabńĪnńĪzńĪ birbaŇüa m√ľ…ôyy…ôn edir. M…ôs…ôl…ôn, sual a√ßńĪq-aŇükar provokativ xarakter daŇüńĪyńĪrsa, …ôks…ôr hallarda cavab verm…ôm…ôk v…ô m√ľbahis…ôy…ô girm…ôm…ôk daha yaxŇüńĪdńĪr. Cavab verm…ôk lazńĪmdńĪrsa, o zaman yeni √ß…ôtin suallara hazńĪr olmalńĪsńĪnńĪz. Provokatorla m√ľbahis…ôy…ô girm…ôk yalnńĪz m√∂hk…ôm sinir…ô, bel…ô √ľnsiyy…ôtd…ô t…ôcr√ľb…ôy…ô v…ô …ôlb…ôtt…ô, m√ľzakir…ô olunan m√∂vzu √ľzr…ô h…ôrt…ôr…ôfli bilikl…ôr…ô malik olduqda m…ôsl…ôh…ôtlidir. B…ôz…ôn insanlar √ßox birbaŇüa sual verm…ôkd…ô √ß…ôkinirl…ôr, √ß√ľnki sual onlarńĪn Ňü…ôxsi h…ôyat v…ôziyy…ôtin…ô aiddir. Bel…ô hallarda suallar dolayńĪ, uzaqdan v…ô √ľmumi Ňü…ôkild…ô verilir. Bel…ô suallarńĪn s…ôb…ôbini v…ô m…ôqs…ôdini anlamaqla, veril…ôn cavabńĪ geniŇül…ôndirm…ôk m√ľmk√ľnd√ľr v…ô n…ôtic…ôd…ô …ôsas sual a√ßńĪq ifad…ô edilm…ôs…ô bel…ô cavab verilmiŇü olur. Dig…ôr t…ôr…ôfd…ôn, b…ôz…ôn √ľmumi cavabla kifay…ôtl…ônm…ôk d…ô m√ľmk√ľnd√ľr, bu zaman sualńĪn konkretl…ôŇüdirilm…ôsi v…ô ya v…ôziyy…ôtin izah olunmasńĪ t…ôl…ôb olunur. Lakin bu intuitiv anlayńĪŇü yalnńĪz t…ôcr√ľb…ô il…ô g…ôlir, ona g√∂r…ô d…ô b…ôz…ôn sual ver…ôn Ňü…ôxs…ô birbaŇüa sualńĪn s…ôb…ôbini v…ô m…ôqs…ôdini soruŇümaq daha yaxŇüńĪdńĪr. Amma bu h…ôr zaman lazńĪm deyil, √ß√ľnki suallar sad…ô, birbaŇüa ola v…ô Kils…ô haqqńĪnda m…ôlumat …ôld…ô etm…ôyi h…ôd…ôfl…ôy…ô bil…ôr. 4. Tezisl…ôrin m√ľ…ôyy…ôn edilm…ôsi M√ľbahis…ônin tezisl…ôrinin m√ľ…ôyy…ôn edilm…ôsi …ôsas rol oynayńĪr. H…ôr hansńĪ cavab verm…ôd…ôn v…ô ya m√ľbahis…ôy…ô baŇülamadan …ôvv…ôl m√ľbahis…ônin m√∂vzusunu d…ôqiq m√ľ…ôyy…ôn etm…ôk, m√ľbahis…ô olunan fikri, y…ôni tezi aydńĪnlaŇüdńĪrmaq lazńĪmdńĪr. Bu anlayńĪŇüńĪn d…ôqiq v…ô aydńĪn olmasńĪ s…ôhvl…ôrin qarŇüńĪsńĪnńĪ alńĪr. B…ôz…ôn olur ki, insanlar baŇülanńüńĪcda terminl…ôrin m…ônasńĪnńĪ d√ľzg√ľn baŇüa d√ľŇüm…ôd…ôn m√ľbahis…ôy…ô baŇülayńĪr v…ô yalnńĪz m√ľbahis…ô zamanńĪ h…ôr iki t…ôr…ôf eyni n…ôtic…ôy…ô g…ôlir v…ô sad…ôc…ô bir tezd…ô razńĪlńĪńüa g…ôlirl…ôr. ∆Źll…ôrini sńĪxńĪb razńĪlaŇüaraq ayrńĪlńĪrlar, amma m√ľbahis…ôy…ô s…ôrf olunan vaxt artńĪq geri qayńĪtmńĪr. VaxtńĪnńĪzńĪ v…ô enerjinizi q…ôna…ôt etm…ôk √ľ√ß√ľn tezisl…ôri …ôvv…ôlc…ôd…ôn m√ľ…ôyy…ôn edin. 5. Konkretlik vacibdir Tezisl…ôri m√ľ…ôyy…ôn ed…ôrk…ôn v…ô m√ľbahis…ô zamanńĪ konkretlik vacibdir. Arqumentl…ôr, …ôsaslandńĪrmalar v…ô s√ľbutlar m√ľmk√ľn q…ôd…ôr az √ľmumil…ôŇüdirm…ô v…ô qeyri-m√ľ…ôyy…ônlik ehtiva etm…ôlidir. M…ôs…ôl…ôn, …ôg…ôr sual bel…ôdirs…ô: ‚ÄúNiy…ô kils…ôd…ô √ßox pis insanlar var?‚ÄĚ, sual ver…ôn…ô konkretl…ôŇüdirm…ôyi t…ôklif etm…ôk lazńĪmdńĪr: il…ô n…ô q…ôd…ôr insan n…ôz…ôrd…ô tutulur? Ad…ôt…ôn konkretl…ôŇüdirm…ô t…ôl…ôbi qarŇüńĪ t…ôr…ôfd…ô m√ľ…ôyy…ôn √ßaŇüqńĪnlńĪq yaradńĪr. √á√ľnki h…ôqiq…ôt…ôn d…ô ‚Äú√ßox‚ÄĚ s√∂z√ľn√ľ say v…ô ya faizl…ô m√ľ…ôyy…ôn etm…ôk m√ľmk√ľn deyil v…ô bunu …ôks arqument kimi istifad…ô etm…ôk olar. pisdirmi, yoxsa s√∂hb…ôt konkret v…ôziyy…ôtl…ôrd…ô v…ô m√ľ…ôyy…ôn insanlardan gedir? B…ôz…ôn insanlar kils…ôd…ô dini iŇü√ßil…ôrin, keŇüiŇül…ôrin v…ô ya dig…ôr √ľzvl…ôrin aqressiv v…ô …ôdal…ôtsiz davranńĪŇülarńĪ il…ô qarŇüńĪlaŇüa bilirl…ôr. ∆Źg…ôr s√∂hb…ôt konkret bir v…ôziyy…ôtd…ôn gedirs…ô, yalnńĪz onu m√ľzakir…ô etm…ôk lazńĪmdńĪr. Amma …ôg…ôr bir v…ô ya bir ne√ß…ô aqressiv insanla qarŇüńĪlaŇüdńĪqdan sonra b√ľt√ľn kils…ô √ľzvl…ôrini eyni qaydada qiym…ôtl…ôndirirs…ô, o zaman onun ‚Äúkils…ôd…ô √ßox pis insanlar var‚ÄĚ iddiasńĪ s…ôhvdir. H…ôm√ßinin, ‚Äúkils…ô‚ÄĚ il…ô n…ô n…ôz…ôrd…ô tutulduńüunu d…ôqiql…ôŇüdirm…ôk faydalńĪdńĪr, √ß√ľnki …ôks…ôr hallarda konkret kils…ôl…ôr n…ôz…ôrd…ô tutulur, b√ľt√ľn xristianlarńĪn c…ômiyy…ôti kimi Kils…ô deyil. 6. M√∂vzuya sadiq qalńĪn Suala cavab ver…ôrk…ôn v…ô ya m√ľbahis…ôd…ô iŇütirak ed…ôrk…ôn verilmiŇü m√∂vzuya sadiq qalmaq vacibdir. Bu qaydadan sapmaq m√ľbahis…ôni uzadńĪr, tezisl…ôri bulanńĪqlaŇüdńĪrńĪr v…ô b…ôz…ôn m√ľbahis…ônin sonunda t…ôr…ôfl…ôr artńĪq m√ľbahis…ônin baŇülanńüńĪcńĪnńĪ bel…ô xatńĪrlamńĪrlar. Buna g√∂r…ô d…ô arqumentl…ôr, …ôsaslandńĪrmalar v…ô s√ľbutlar aydńĪn Ňü…ôkild…ô formalaŇüdńĪrńĪlmalńĪ, konkret suala dair m√∂vqeyi …ôks etdirm…ôli v…ô m√ľzakir…ô olunan m√∂vzudan k…ônara √ßńĪxmamalńĪdńĪr. ∆Źg…ôr r…ôqib m√∂vzudan m√∂vzuya ke√ßirirs…ô, onu yumŇüaq Ňü…ôkild…ô m√ľzakir…ô olunan m√∂vzuya qayńĪtmańüa d…ôv…ôt etm…ôk lazńĪmdńĪr. M√∂vzuya aid olmayan arqumentl…ôri r…ôdd etm…ôk lazńĪmdńĪr. M…ôŇühur atalar s√∂z√ľnd…ô deyilir: ‚ÄúQńĪsalńĪq istedadńĪn bacńĪsńĪdńĪr‚ÄĚ. ∆Źks…ôr hallarda qńĪsa, lakin m…ôzmunlu cavab geniŇü, amma bulanńĪq cavabdan √ľst√ľn sayńĪlńĪr. M√ľbahis…ôd…ô bir anda √ßox m√∂vzunu m√ľzakir…ô etm…ôk b√∂y√ľk s…ôhv olar. Bel…ô davranan insana aldanmayńĪn, o, cavab axtarmńĪr, sad…ôc…ô sizi onlarla √ß…ôtin suallarla ‚ÄúsńĪnańüa √ß…ôkm…ôk‚ÄĚ ist…ôyir. Bu c√ľr √ßoxlu, b…ôz…ôn yanlńĪŇü v…ô …ôsassńĪz fikirl…ôr qarńĪŇüńĪqlńĪq yaratmaq, qarŇüńĪ t…ôr…ôfi √ßaŇüdńĪrmaq v…ô suallara eyni anda cavab verm…ôyi √ß…ôtinl…ôŇüdirm…ôk m…ôqs…ôdi daŇüńĪyńĪr. M…ôs…ôl…ôn, jurnalist Nevzorov debatlarda bel…ô metoddan istifad…ô edir: ona bir ne√ß…ô d…ôqiq…ô vaxt verilir v…ô o, ciddi v…ô ańüńĪllńĪ g√∂r√ľn√ľŇül…ô r…ôqibin √ľz…ôrin…ô m√ľxt…ôlif d√∂vrl…ôrd…ôn v…ô sah…ôl…ôrd…ôn onlarla mif v…ô insan s…ôhvini t√∂k√ľr, r…ôqib is…ô h…ômin m√ľdd…ôtd…ô yalnńĪz bir ne√ß…ôsini ifŇüa ed…ô bilir (√ß√ľnki cavab verm…ôk sual verm…ôkd…ôn v…ô ya ifŇüa etm…ôkd…ôn h…ômiŇü…ô daha √ßox vaxt aparńĪr). Buna g√∂r…ô d…ô r…ôqibd…ôn m√ľzakir…ôd…ô m√∂vzularńĪn ardńĪcńĪllńĪńüńĪnńĪ t…ôl…ôb edin, hamńĪsńĪnńĪ eyni anda n…ôz…ôrd…ôn ke√ßirm…ôyin. 7. ńįstinadlar v…ô sitatlar g…ôtirin, r…ôqibd…ôn d…ô bunu t…ôl…ôb edin Arqument v…ô ya s√ľbut kimi baŇüqasńĪnńĪn s√∂zl…ôrin…ô istinad ed…ôrk…ôn m√ľtl…ôq konkret m√ľ…ôllifl…ôri v…ô onlarńĪn …ôs…ôrl…ôrini g√∂st…ôrm…ôk lazńĪmdńĪr. M…ôs…ôl…ôn, internet m√ľbahis…ôl…ôrind…ô √ßox rast g…ôlin…ôn ‚ÄúbritaniyalńĪ aliml…ôr s√ľbut etdi‚ÄĚ tipli arqumentl…ôr tamamil…ô q…ôbul olunmazdńĪr, √ß√ľnki konkret alim v…ô onlarńĪn …ôs…ôri g√∂st…ôrilmir. ∆Źg…ôr aliml…ôr n…ôyis…ô s√ľbut edibl…ôrs…ô, bu s√ľbutlar h…ômiŇü…ô elmi …ôs…ôrl…ôrd…ô yer alńĪr. Elmi d√ľnya boŇü iddialarńĪ q…ôbul etmir. Buna g√∂r…ô d…ô hansńĪsa m√ľ…ôllif…ô istinad ed…ôrk…ôn onun …ôs…ôrini aydńĪn Ňü…ôkild…ô g√∂st…ôrm…ôk lazńĪmdńĪr ki, m…ôhz o …ôs…ôrd…ôn m√ľbahis…ôd…ô arqument v…ô ya suala cavab √ľ√ß√ľn istifad…ô olunan m…ôlumat g√∂t√ľr√ľl√ľb. Real bir m√ľbahis…ôd…ôn n√ľmun…ô: Bir Ňü…ôxs deyir: ‚ÄúBiz artńĪq m√ľk…ômm…ôl bilirik ki, insan meymundan t√∂r…ôyib. Bu h…ôqiq…ôtl…ô yalnńĪz axmaq insanlar m√ľbahis…ô ed…ôc…ôk; bu sad…ôc…ô aydńĪndńĪr, h…ôm d…ô sonsuz sayda t…ôdqiqat v…ô analizl…ôrl…ô t…ôsdiql…ônmiŇü faktdńĪr, m…ôs…ôl…ôn, radiokarbon analizi v…ô s‚ÄĚ. t√∂r…ôyib¬Ľ iddiasńĪ burada t…ôk dońüru kimi t…ôqdim olunur v…ô yalnńĪz ańüńĪllńĪ insanlarńĪn baŇüa d√ľŇü…ôc…ôyi Ňü…ôkild…ô verilir, f…ôrqli d√ľŇü√ľn…ônl…ôr is…ô axmaq sayńĪlńĪr. Bel…ôlikl…ô, insanńĪ AllahńĪn yaratdńĪńüńĪna inanan h…ôr k…ôs avtomatik olaraq axmaq hesab edilir. Bu, a√ßńĪq-aŇükar r…ôqib…ô h√∂rm…ôtsizlikdir v…ô buna diqq…ôt √ß…ôkm…ôk lazńĪmdńĪr. m√∂vqeyi sad…ôc…ô aydńĪn deyil, h…ôm d…ô sonsuz sayda t…ôdqiqatla t…ôsdiql…ônmiŇü fakt olaraq g√∂st…ôrilir, lakin he√ß bir alim…ô v…ô ya elmi iŇü…ô istinad etmir. Radiokarbon analizi insanńĪn meymundan t√∂r…ôdiyini s√ľbut etm…ôy…ô nec…ô k√∂m…ôk ed…ô bil…ôr, anlaŇüńĪlmazdńĪr, √ß√ľnki bu analiz yalnńĪz fosil qalńĪqlarńĪn yaŇüńĪnńĪ m√ľ…ôyy…ôn etm…ôy…ô imkan verir. Meymun qalńĪqlarńĪnńĪn neandertallarńĪn qalńĪqlarńĪndan yaŇülńĪ olmasńĪ birbaŇüa s√ľbut deyil ki, neandertallar meymunlardan t√∂r…ôyib. H…ôm d…ô evolyusiya n…ôz…ôriyy…ôsinin m√ľ…ôllifi √áarlz Darvin he√ß vaxt dem…ôyib ki, insan meymundan t√∂r…ôyib; o deyirdi ki, insan v…ô meymunun √ľmumi bir …ôcdadńĪ, pithecanthrop var. sad…ô manipulyasiyadńĪr v…ô t…ôcr√ľb…ôli m√ľbahis…ô√ßi bunu d…ôrhal g√∂r…ôc…ôk. ∆Źvv…ôl m√ľ…ôyy…ôn bir m√∂vqe elan olunur, bu t…ôk dońüru kimi t…ôqdim edilir, √ß√ľnki f…ôrqli d√ľŇü√ľnm…ôk yalnńĪz axmaqlara m…ôxsusdur; sonra is…ô sonsuz sayda analiz v…ô t…ôdqiqatlara istinad g…ôtirilir ki, ańüńĪllńĪ insan buna inanmalńĪdńĪr. Bel…ôlikl…ô, elmi iŇül…ôr…ô inanmaqla axmaq olmayan Ňü…ôxs m…ôcbur olur ki, insanńĪn meymundan t√∂r…ôdiyin…ô inansńĪn. Sad…ô v…ô m…ôntiqlidir, lakin bu boŇü iddia konkret s√ľbutlar t…ôqdim etmir v…ô arqument kimi etibarsńĪzdńĪr. Bel…ô arqumentl…ôri r…ôdd etm…ôk lazńĪmdńĪr. 8. SitatlarńĪ yoxlayńĪn Sitatlar yalnńĪz g…ôtirilm…ôm…ôli, h…ôm d…ô yoxlanńĪlmalńĪdńĪr. QarŇüńĪ t…ôr…ôfin M√ľq…ôdd…ôs KitabńĪ v…ô ya kils…ô m…ôtnl…ôrini (doqmalar, qaydalar, m√ľq…ôdd…ôs atalarńĪn …ôs…ôrl…ôri) s…ôrb…ôst t…ôhrif etm…ôsin…ô inanmayńĪn. O, s…ôhv ed…ô bil…ôr v…ô yalnńĪz bir s√∂z√ľn d…ôyiŇüdirilm…ôsi v…ô ya √ßńĪxarńĪlmasńĪ b√∂y√ľk m…ôtni tamamil…ô d…ôyiŇüdir…ô bil…ôr. Bu bil…ôr…ôkd…ôn olmaya da bil…ôr, b…ôz…ôn is…ô q…ôsd…ôn edilir. H…ôm√ßinin, qarŇüńĪ t…ôr…ôf sad…ôc…ô m…ôtnd…ôn bir par√ßanńĪ √ßńĪxarńĪb √∂z m…ônasńĪna uyńüun t…ôqdim ed…ô bil…ôr. Buna g√∂r…ô d…ô g…ôtiril…ôn sitatlarńĪ orijinal m…ôtnl…ô yoxlayńĪn v…ô konteksti baŇüa d√ľŇü√ľn. Bu, s…ôhv anlamalarńĪn v…ô manipulyasiyalarńĪn qarŇüńĪsńĪnńĪ alńĪr. 9. ManipulyasiyalarńĪ v…ô hiyl…ôl…ôri ayńĪrd edin Manipulyasiyalar v…ô psixoloji hiyl…ôl…ôr m√ľxt…ôlif formalarda √ßoxdur, buna g√∂r…ô d…ô …ôn yaygńĪnlarńĪ qeyd olunur: ‚ÄĘ R…ôqibi …ôs…ôbl…ôŇüdirm…ôk, onun √∂z√ľnd…ôn √ßńĪxmasńĪna s…ôb…ôb olmaq Bu, m√ľbahis…ôni √∂z xeyrin…ô sonlandńĪrmaq √ľ√ß√ľn …ôn yaygńĪn manipulyasiyadńĪr. Ad…ôt…ôn arqumentl…ôr t√ľk…ôndikd…ô v…ô ya s…ôhvi q…ôbul etm…ôk ist…ôm…ôdikd…ô t…ôtbiq olunur. Bu manipulyasiyada istehza, Ňü…ôxsi h√ľcumlar, t…ôhqirl…ôr v…ô ittihamlar istifad…ô olunur. QarŇüńĪ t…ôr…ôf …ôs…ôbl…ôŇüdikd…ô diqq…ôti ¬ęd…ôqiq cavab¬Ľ verm…ôy…ô y√∂n…ôlir v…ô m√ľbahis…ô …ôh…ômiyy…ôtli m√∂vzudan yayńĪlńĪr, n…ôtic…ôd…ô ya m√ľbahis…ô q…ôz…ôbl…ô bitir, ya da he√ß n…ô il…ô n…ôtic…ôl…ônmir. Bu s…ôb…ôbd…ôn bel…ô manipulyasiyanńĪn ilk …ôlam…ôtl…ôrini g√∂rm…ôk v…ô sakitc…ô qarŇüńĪ durmaq vacibdir. ‚ÄĘ Avtoritetl…ôr…ô istinad Bu hiyl…ô …ôvv…ôlki madd…ôl…ôrd…ô qism…ôn toxunulub. ∆Źsas…ôn iddianńĪ dońüru saymaq √ľ√ß√ľn h√∂rm…ôtli bir m…ônb…ôy…ô istinad edilir. Lakin iddia kontekstd…ôn √ßńĪxarńĪla v…ô ya t…ôhrif edil…ô bil…ôr, b…ôz…ôn is…ô bel…ô bir iddia √ľmumiyy…ôtl…ô yoxdur. Bu manipulyasiya qarŇüńĪ t…ôr…ôfi aldatmaq √ľ√ß√ľn hazńĪrlanńĪr. M…ôs…ôl…ôn, internetd…ô m…ôŇühur Ňü…ôxsin Ňü…ôkli il…ô qńĪsa m…ôtn paylaŇüńĪlńĪr, guya onun …ôs…ôrl…ôrind…ôn sitat kimi. Amma bu, √ßox vaxt saxtadńĪr. ‚ÄĘ PiŇüvazlńĪq (√∂y√ľnm…ôk) ‚ÄúAńüńĪllńĪ v…ô savadlńĪ bir insan kimi bilm…ôm…ôniz m√ľmk√ľn deyil‚Ķ‚ÄĚ. tipli ifad…ôl…ôr qarŇüńĪ t…ôr…ôfi ovsunlayńĪr v…ô s√ľbut olunmamńĪŇü arqumentl…ôri q…ôbul etdirm…ôy…ô √ßalńĪŇüńĪr. ‚ÄĘ T…ôsir M√ľbahis…ôd…ô davranńĪŇü t…ôrzi vacibdir, x√ľsusil…ô dinl…ôyicil…ôr √ľ√ß√ľn. Xarici g√∂r√ľn√ľŇü, sakit v…ô √∂z√ľn…ô g√ľv…ôn…ôn nitq, aydńĪn ifad…ô etibarlńĪlńĪńüńĪ artńĪrńĪr. B…ôz…ôn inandńĪrńĪcńĪ ton arqumentd…ôn daha t…ôsirli olur. ‚ÄĘ D…ôqiq cavab t…ôl…ôb etm…ôk R…ôqibd…ôn ‚Äúb…ôli‚ÄĚ v…ô ya ‚Äúxeyr‚ÄĚ cavabńĪ t…ôl…ôb etm…ôk, amma b…ôz…ôn arqumenti d√ľŇü√ľnm…ôk lazńĪm olur v…ô cavab birbaŇüa olmaya bil…ôr. ‚ÄĘ Ňě…ôxsi fikir ‚ÄúBu m…ônim Ňü…ôxsi fikrimdir‚ÄĚ iddiasńĪ arqumentl…ôri t√ľk…ôndikd…ô v…ô ya yanlńĪŇü m√∂vqeyi son h…ôqiq…ôt kimi t…ôqdim etm…ôk √ľ√ß√ľn istifad…ô olunur. QarŇüńĪ t…ôr…ôf bu manipulyasiyanńĪ t…ôtbiq edirs…ô, onu buraxńĪn v…ô m√ľbahis…ôni dayandńĪrńĪn. ‚ÄĘ Qeyri-verbal hiyl…ôl…ôr M√ľbahis…ôd…ô emosional √ľst√ľnl√ľk yalnńĪz s√∂zl…ô deyil, h…ôm d…ô davranńĪŇüla g√∂st…ôril…ô bil…ôr. M…ôs…ôl…ôn, bir az h√ľnd√ľr dayanmaq, obyektl…ô m√ľdafi…ô yaratmaq v…ô ya qollarńĪ √ßarpaz saxlamaq kimi jestl…ôr. Bu hiyl…ôl…ôri g√∂r√ľb √∂z xeyriniz…ô √ßevirm…ôk m√ľmk√ľnd√ľr. 10. M…ôntiqd…ôn istifad…ô edin √áox vaxt m√ľr…ôkk…ôb g√∂r√ľn…ôn suala cavab verm…ôk √ľ√ß√ľn sad…ô m…ôntiqi t…ôhlil kifay…ôt edir. ∆Źks…ôr suallar v…ô iddialar asan m…ôntiqi cavabla v…ô ya inkarla √ľz…ô √ßńĪxarńĪla bil…ôr. M…ôs…ôl…ôn: ‚Äď M√ľasir d√ľnyada riyaziyyat v…ô fizikanńĪ bil…ôn insana Allaha inanmaq daha √ß…ôtindir. + Bu, yanlńĪŇü t…ôs…ôvv√ľrd√ľr. Riyaziyyat√ßńĪlar, fizikl…ôr v…ô dig…ôr aliml…ôr arasńĪnda √ßoxlu imanlńĪ insanlar var. Buyurun, t…ôxmini siyahńĪ il…ô tanńĪŇü olun: ńįmanlńĪ aliml…ôrin siyahńĪsńĪ . 11. Yet…ôrli biliyiniz yoxdursa, m√ľbahis…ôy…ô girm…ôyin v…ô ya suallara cavab verm…ôy…ô √ßalńĪŇümayńĪn B…ôz…ôn insanlar hazńĪrlńĪqsńĪz halda m√ľbahis…ôy…ô girir v…ô biliyin azlńĪńüńĪ s…ôb…ôbind…ôn uduzurlar. √áox dońüru olan bir Ňüeyi s√ľbut etm…ôk ist…ôyi, amma lazńĪmi arqumentl…ôrin olmamasńĪ, r…ôqibin daha m…ôlumatlńĪ olmasńĪ qarŇüńĪsńĪnda pu√ßa √ßńĪxńĪr. Bu x√ľsusil…ô xoŇüag…ôlm…ôz olur, …ôg…ôr m√ľbahis…ô dinl…ôyicil…ôrin yanńĪnda v…ô ya internetd…ô geniŇü auditoriya qarŇüńĪsńĪnda aparńĪlńĪrsa. Buna g√∂r…ô d…ô, h…ôtta s√ľbut etdiyiniz fikrin a√ßńĪq-aŇükar dońüru olduńüuna …ômin olsanńĪz bel…ô, √∂z g√ľc√ľn√ľz√ľ h…ôdd…ôn artńĪq qiym…ôtl…ôndirm…ôm…ôk √ßox vacibdir. √á√ľnki bir pravoslav xristian √ľ√ß√ľn a√ßńĪq g√∂r√ľn…ôn Ňüey, ateist v…ô ya baŇüqa din…ô m…ônsub insan √ľ√ß√ľn a√ßńĪq deyil v…ô bunu m√ľbahis…ôd…ô s√ľbut etm…ôk, sad…ôc…ô olaraq, ‚Äú√∂z-√∂z√ľn…ô b…ôlli h…ôqiq…ôt‚ÄĚ kimi t…ôqdim etm…ôk olmaz. M√ľbahis…ô zamanńĪ biliyin √ßatńĪŇümazlńĪńüńĪnńĪ hiss etdikd…ô, m√ľbahis…ôni t…ôxir…ô salmaq v…ô s…ômimi Ňü…ôkild…ô dem…ôk daha yaxŇüńĪdńĪr: ‚ÄúM…ôn hazńĪrda bu suala cavab verm…ôy…ô hazńĪr deyil…ôm‚ÄĚ. ńįnsan h…ôr Ňüeyi v…ô h…ôr m√∂vzunu bilm…ôz. Bilm…ôm…ôk ayńĪb deyil, ayńĪb olan bilm…ôdiyini uydurmaq v…ô n…ôtic…ôd…ô m√ľbahis…ôd…ô uduzmaqdńĪr. ∆Źg…ôr Kils…ô v…ô pravoslav iman bar…ôd…ô sual verilib, lakin cavab bilinmirs…ô, m√∂vzunu √∂yr…ônm…ôk v…ô yalnńĪz ondan sonra cavab verm…ôk lazńĪmdńĪr. Bu x√ľsusil…ô internet m√ľbahis…ôl…ôrind…ô asanlńĪqla h…ôyata ke√ßiril…ô bil…ôr. protoierey Dionisiy Sve√ßnikov